Składnia ze słowem zakończonym na -ąc

W języku polskim jest taka konstrukcja zdania, dzięki której można przedstawić dwie czynności, które ktoś wykonuje jednocześnie, na przykład:

– (1) wstaje z krzesła i przytrzymuje je za oparcie, żeby nie szurać po podłodze;

– (2) wchodzi do pokoju i jednocześnie zapala w nim światło;

– (3) idzie po schodach i trzyma się poręczy.

Jak to zapisać? Co to za „cudowna” konstrukcja?

Otóż: do zapisania drugiej czynności trzeba użyć słowa zakończonego na -ąc, czyli imiesłowu przymiotnikowego współczesnego. Tworzy się go od czasownika, na przykład tak:

– wstawać → wstając,

– robić → robiąc,

– trzymać → trzymając,

– zapalać → zapalając.

A jak to zastosować w zdaniach podanych wyżej? Można tak:

1. Wstając z krzesła, przytrzymał oparcie, żeby nie szurać po podłodze.

       Albo: Wstał z krzesła, przytrzymując oparcie, żeby nie szurać po podłodze.

2. Wchodząc do pokoju, zapalił światło.

      Albo: Wszedł do pokoju, zapalając światło.

3. Idąc po schodach, trzymała się poręczy.

     Albo: Szła po schodach, trzymając się poręczy.

 Dlaczego tu jest tyle „albo”? Dlaczego imiesłów jest raz w pierwszej, a raz w drugiej części zdania? Czy to jest poprawne? Ależ tak! Mamy tu przecież czynność równoczesną wykonywaną przez jedną osobę, a raczej dwie czynności wykonywane w jednym czasie. Tylko od autora zależy, jak tej konstrukcji użyje.

Ale żeby było całkiem poprawnie, to podam trochę teorii.

Składnią imiesłowu przymiotnikowego współczesnego (-ąc) rządzą dwie główne zasady:

1. Zasada jednego podmiotu.

2. Zasada relacji czasowych.

W podanych przykładach obie te zasady są utrzymane: we wszystkich jest jeden podmiot w obu częściach zdań i czynność jest równoczesna. Czynność może być wyrażona też czasem przeszłym, na przykład:

Szedł ulicą, stawiając równe kroki – czynność zdania głównego jest przeszła (szedł), a drugą czynność (stawiając kroki) wykonywał równocześnie z pierwszą.

 

Coraz częściej zdarza się jednak niepoprawne użycie tej konstrukcji, na przykład jako zdania celowego albo skutkowego, czyli takiego, które wyraża skutek czynności lub jej cel. Niepoprawne jest też użycie tej składni do wyrażenia czynności przyszłej albo zastosowanie różnych podmiotów.

Nie należy używać zdań typu:

1. Robił notatki, chcąc wykorzystać je w raporcie – czynność przyszła, zdanie celowe: wykorzystanie w raporcie.

2. Szukała łatwych przepisów kucharskich, zdrowo odżywiając dzieci – brak czynności jednoczesnej: kiedy szukała przepisów, to czytała, a nie odżywiała; można by to potraktować jak zdanie celowe: zdrowe odżywianie było jej celem, ale wtedy zdanie powinno brzmieć: Szukała łatwych przepisów kucharskich, żeby zdrowo odżywiać dzieci. Tu jest poprawność gramatyczna, ale logiki brak, bo z „łatwego przepisu” nie wynika „zdrowe odżywianie”. Przymiotnik „łatwy” trzeba by usunąć albo zastąpić innym.

3. Jadąc na rowerze, potrącił go samochód – brak jedności podmiotu; poprawnie: Kiedy jechał na rowerze, potrącił go samochód.

 I ostatnia uwaga na koniec – interpunkcja! Każdy równoważnik zdania (zdanie z imiesłowem) jest oddzielony przecinkiem – zawsze. Również wtedy, kiedy równoważnik jest jednowyrazowy, na przykład:

Karol, krzycząc, podbiegł do taty.

 

Pomocne linki do Poradni PWN:

Uwagi o interpunkcji Adama Wolańskiego: https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/interpunkcja-zwrotow-z-imieslowami-na-ac-lszy-wszy;23328.html

i o zasadzie jednego podmiotu i relacji czasowych:

https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/bledy-w-imieslowowym-rownowazniku-zdania;22454.html

Uwagi o czasie przyszłym Katarzyny Kłosińskiej: https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/imieslowowy-rownowaznik-zdania-a-czynnosc-przyszla;17961.html

Opublikowano: 26.03.2026

Magdalena Otlewska

 

Profesjonalnie zajmujemy się redakcją i korektą tekstów. Skorzystaj z fachowej pomocy! 
Porozmawiaj z redaktorem online
skontaktuj się z nami redakcja@bezbledu.pl
zatelefonuj 67 215 37 67 lub  502 526 076